Czytanie sztuki

Dzieje estetyki, tak jak odczytuje je historyk sztuki (porównując twierdzenia estetyczne z dziełami sztuki odpowiadającymi im w czasie), to często dzieje pomyłek. Widać, że sztuka kroczy własnymi drogami, a sąd estetyczny lub historyczny swoimi. I nie to jest zasmucające. Rozczarowanie spotyka nas z chwilą, gdy spostrzeżemy, że mylne twierdzenia filozofów wygłaszane były z dogmatyczną pewnością wystąpienia. I tak Sokrates głosił (w rozmowie z Parasiosem) eklektyzm rzeźbiarski. Platon chciał wygnać artystów ze swego idealnego państwa, Arystoteles zalecał naśladownictwo, św. Augustyn potępiał poezję, św. Tomasz rozdzielał piękno doskonale od niedoskonałego. Do dziś owe twierdzenia bywają wysoce cenione, mimo że przeczy im rzeczywistość, tzn. dzieła wielu artystów i kultur. Taka jednak jest siła autorytetów, taka ich potrzeba u ludzi, że raczej są skłonni odrzucić rzeźbę lub obraz niż odnieść się krytycznie do twierdzenia autorytetu. Ileż dzieł sztuki padło ofiarą z góry ustalonych poglądów! Nie myślimy o odległych czasach   nie   ale o stosunkowo nam bliskich: w imię zasad klasycyzmu tępiono zabytki średniowiecza, potem w imię zasad tegoż średniowiecza wyrzucano barokowe dzieła sztuki. Można zaryzykować twierdzenie, że niszczenie dzieł sztuki odbywa się zawsze w imię jakichś zasad!